ديگر شيخ محمد حسن مظفر نجفى ، از اعلام و اركان علم كلام و فقه در قرن چهاردهم هجرى است . از آثار او كتاب دلائل الصدق در شرح نهج الحق علامه در كلام است . اين كتاب بر فضل و دانش فراوان و دوربينى و دورانديشى او دلالت مىنمايد . در اينجا به همين مختصر در باب متكلمان شيعه اكتفا مىكنيم چه تعداد آنها بسى افزون است و بسيار مشكل است كه نام همهء آنها برده شود به خصوص كه ما ترجمه و شرح حال عدهء زيادى از آنها را آورده‌ايم و در بررسى وضع و حال برخى از آنها نيز رعايت اختصار نكرده‌ايم . « 1 » بسيارى از آراى شيعه در علم كلام با يك دسته از آراى معتزله موافق است ، خاصه در مسئلهء عدل ، نفى رؤيت خالق ، اثبات حسن و قبح عقلى ، قاعدهء لطف ، نفى قديم بودن صفات و آنكه صفات الهى عين ذات اوست ، همچنين در اينكه بر خدا واجب است كه آنچه براى بنده در دار دنيا صالحتر است فراهم كند ، گرچه در جهت وجوب اين معنى بر خدا اختلاف شده است . مثلا شيخ مفيد و اكثر علماى شيعه مىگويند اين وجوب از راه كرم و تفضل است ولى به نظر بيشتر معتزله و نوبختى صاحب كتاب الياقوت از باب عدل بر خدا واجب است . همچنين در اين نظر ، كه خداوند همان گونه كه قدرت بر خير دارد بر شر نيز قدرت دارد ولى فعل شر از او سر نمىزند ، زيرا قبيح است ، و قبح دربارهء خدا محال است ، شيعه با معتزله همفكر است ، فقط نظام مخالفت كرده است و مىگويد : خدا فقط قدرت بر خير دارد و قادر بر شر نيست ، همچنين در بسيارى از آراء ، معتزله و شيعه باهم اتفاق دارند . ولى در عين حال شيعه را آرايى مخصوص در اصل پديدهء فكرى و يا از حيث اسلوب آن هست كه ايشان را از معتزله متمايز مىسازد . مثلا شيعه در باب جبر و اختيار در افعال انسان به طورى كه امام صادق ( ع ) فرموده - معتقد است كه نه جبر است و نه تفويض ، بلكه امرى بين آن دو امر است . حقيقت اين پديدهء فكرى به اين برمىگردد كه افعالى كه از انسان سر مىزند دو نوع سبب دارند : اسباب نزديك ، مثلا مباشرت انسان به عمل قتل يا كار ديگر و اسباب دور كه انسان آن اسباب را در اختيار ندارد مثل قدرت بر قتل ، يا بر آلتى كه قتل به وسيلهء آن انجام‌پذير است . پس با در نظر گرفتن سبب نزديك كه همان مباشرت انسان به عمل است

--> ( 1 ) - - شرح حال آنها ، در قسمت دوم همين كتاب .